Ruwvoer,het belangrijkste voer, maar hoe zit het nou ?

door Piet Loof

Er zijn heel wat verschillende meningen over wat nou precies het beste en gezondste hooi is voor een paard.
We willen twee visies bespreken
* De conventionele diergeneeskundige voedingsleer.
* De orthomoleculaire inzichten.
* En: “Hoe reist het door het paard? ”

Is het beste altijd droog hooi in touwtjes?

kleine pakjes of grote balen onverpakt hooi. Droge stof 85%

Is dat hetzelfde droog hooi maar dan in plastic gewikkeld?

Is het “voordroog”?

Waarom ander hooi voeren dan volledig droog hooi?

Laten we eerst kijken waarom we überhaupt zouden afwijken van droog hooi met een droge stofgehalte van minimaal 85% (maximaal 15% vocht).

Voor paarden draait ruwvoer niet alleen om voedingsstoffen, maar vooral om kauwduur, speekselproductie en een voorspelbare fermentatie in de dikke darm. Hoe minder het lichaam hoeft te compenseren, hoe beter het ruwvoer past bij de fysiologie van het paard.

Ruwvoer voor paarden – een praktische rangorde

1. Onverpakt, droog hooi (los hooi / kleine balen)

Het beste basisvoer

Droog hooi stimuleert langdurig kauwen en een ruime speekselproductie. De fermentatie in de dikke darm verloopt rustig en voorspelbaar, waardoor het maag-darmstelsel nauwelijks hoeft te compenseren.
Dit maakt onverpakt droog hooi het meest geschikte dagelijkse basisvoer voor paarden.

2. Droog maar verpakt hooi

Een goed alternatief

Verpakt droog hooi is stabieler in kwaliteit dan voordroog en heeft veel eigenschappen van los droog hooi.
Het belangrijkste nadeel is dat de verpakking een extra variabele introduceert. Toch blijft het, mits goed droog gewonnen, een betrouwbaar alternatief.

3. Voordroog

Werkbaar, maar vraagt meer management

Voordroog fermenteert sneller in de dikke darm, bevat vaak meer oplosbare suikers en eiwitten en vraagt minder kauwduur. Daarnaast is de variatie tussen balen groter, waardoor het minder foutvergevingsgezind is.
Het kan werken, maar het vraagt meer aandacht en management dan droog hooi.

Kuilvoer is geen optie voor paarden

Bij kuilvoer is de fermentatie al in de kuil gestart. Hierdoor zijn zuurgraad en microbiële samenstelling minder voorspelbaar. De kauwduur en speekselproductie zijn vaak lager, waardoor het paard meer moet compenseren via het maag-darmstelsel.
Dit vergroot de kans op problemen en maakt kuilvoer ongeschikt voor paarden.

Praktisch onderscheid (vereenvoudigd)

Type ruwvoer	Fermentatie	pH	Relevantie voor paarden
Onverpakt droog hooi	Geen	Neutraal	Meest stabiel en voorspelbaar
Droog maar verpakt hooi	Licht	Licht verlaagd	Meestal acceptabel, soms problematisch
Voordroog	Actief	Duidelijk lager	Regelmatig belastend

Veelgestelde vragen

Is voordroog slecht voor paarden?
Nee, niet per definitie. Veel paarden doen het goed op voordroog. Het staat lager in de rangorde omdat het sneller fermenteert en meer vraagt van het maag- en darmstelsel. Als lange tijds dagelijks basisvoer is het minder geschikt.

Is voordroog niet gewoon te zuur?
De pH van ruwvoer op zichzelf is zelden het probleem. Het paard reguleert zuurgraad via speeksel, maagzuur en buffers. Problemen ontstaan eerder door snelle fermentatie, verminderde kauwduur of stress dan door het “zure” karakter van het voer.
Praktisch advies: voer een geopende baal voordroog bij voorkeur binnen vijf dagen op.

Waarom is droog hooi het beste?
Droog hooi zorgt voor langdurig kauwen, veel speeksel en een stabiele fermentatie. Het lichaam hoeft minder te compenseren, wat het ideaal maakt als basisvoer.

Is verpakt droog hooi hetzelfde als voordroog?
Nee. Verpakt droog hooi is daadwerkelijk droog en fermenteert nauwelijks. Het ligt qua werking veel dichter bij los droog hooi dan bij voordroog.

Mijn paard doet het beter op voordroog, hoe kan dat?
Paarden zijn individueel. Sommige dieren reageren positief op iets meer vocht, een hogere eiwitbeschikbaarheid of een andere vezelstructuur. Voordroog werkt sneller in het systeem, maar laat minder marge voordat het lichaam moet bijsturen.

Waarom geen kuilvoer?
Kuilvoer is ontwikkeld voor herkauwers. De fermentatie is al gestart en kan leiden tot onvoorspelbare zuren en micro-organismen. De kauwduur is korter en het maag-darmstelsel moet meer reguleren. Binnen de paardenvoeding wordt daarom algemeen geadviseerd kuilvoer niet te voeren.

Heeft dit te maken met maagzweren?
Indirect wel. Maagzweren ontstaan niet door de pH van ruwvoer, maar door factoren zoals lange voerpauzes, weinig kauwen, stress en een verstoorde regulatie. Droog hooi helpt deze risicofactoren te beperken.

Is deze visie dogmatisch?
Nee. Dit is een praktische rangorde gebaseerd op fysiologie: hoe minder het paard hoeft te compenseren, hoe beter het ruwvoer past.

Waar let je dan wél op bij ruwvoer?
Niet primair op pH, maar op kauwduur, fermentatiesnelheid, voorspelbaarheid en de mate waarin het lichaam moet bijsturen.

Orthomoleculaire invalshoek op ruwvoer

Orthomoleculaire therapie is een denkkader dat kijkt naar biochemische stabiliteit en belasting, niet naar diagnoses.

De kernprincipes zijn:

minimale belasting van vertering en detoxificatie
behoud van natuurlijke nutriënten
zo weinig mogelijk ongewenste omzettingen zoals oxidatie, fermentatie en toxinevorming

Toegepast op verschillende soorten ruwvoer

1. Onverpakt, volledig droog hooi
Binnen orthomoleculair denken wordt dit gezien als:

minimaal gefermenteerd
geen extra microbiële of zuurbelasting
voorspelbare nutriëntenstructuur

Dit past het beste bij het principe ondersteunen zonder verstoren.

2. Droog maar luchtdicht verpakt hooi
Orthomoleculair bekeken:

er heeft altijd enige fermentatie plaatsgevonden
nutriënten zijn deels omgezet
er is extra microbiële input

Niet meer ideaal, want :

biochemisch minder neutraal
mogelijk belastend voor gevoelige paarden

3. Voordroog
Binnen orthomoleculaire kaders vaak beschouwd als:

actief gefermenteerd
rijk aan fermentatieproducten
potentieel belastend voor darmflora, slijmvliezen en lever

Dit botst met meerdere orthomoleculaire uitgangspunten en is een no go.

Waarom deze visie logisch is

Orthomoleculair denken streeft ernaar het lichaam te laten werken met zo onveranderde, lichaamseigen stoffen mogelijk, en zo weinig mogelijk correctie achteraf nodig te hebben.
Gefermenteerd ruwvoer vraagt juist vaker om compensatie, ondersteuning en bijsturing — precies wat men binnen deze visie probeert te beperken.

Hoe reist ruwvoer door het paard?

Wanneer een paard eet, begint de vertering niet in de maag maar in de mond. Door het langdurig kauwen op ruwvoer ontstaat een constante stroom speeksel. Dit speeksel bevat bicarbonaat en fosfaten, stoffen die zuur kunnen binden. Het speeksel neutraliseert het maagzuur niet volledig, maar dempt de zuurgraad op de plaats waar het voer de maag binnenkomt. Daarmee wordt voorkomen dat het zuur ongecontroleerd inwerkt op kwetsbare delen van de maagwand.
De maag van het paard is van nature sterk zuur. Dat is geen afwijking, maar een noodzakelijke voorwaarde voor een goed verloop van de vertering. Het maagzuur bereidt eiwitten voor op verdere afbraak en remt de groei van ongewenste micro-organismen. Het onderste, klierhoudende deel van de maag is aangepast aan deze lage pH. Het bovenste, niet‑klierhoudende deel mist die bescherming en is daarom afhankelijk van een voortdurende aanvoer van ruwvoer en speeksel. Ruwvoer vormt een vezelige massa die het zuur gedeeltelijk opneemt en de maaginhoud gelaagd houdt.

De maaginhoud wordt niet in één keer doorgelaten naar de darm, maar geleidelijk afgegeven. Zodra de zure voedselbrij de twaalfvingerige darm bereikt, verandert het milieu opnieuw. De alvleesklier scheidt een bicarbonaat rijk sap af en ook de gal draagt bij aan het verhogen van de pH. Deze neutralisatie is noodzakelijk omdat de enzymen in de dunne darm alleen werkzaam zijn binnen een minder zuur bereik. Tegelijkertijd wordt het darmslijmvlies beschermd tegen beschadiging.

In de dunne darm vindt het grootste deel van de enzymatische vertering en opname plaats. Suikers, zetmeel, vetten en eiwitten worden hier afgebroken tot opneembare bestanddelen. Wat overblijft bestaat hoofdzakelijk uit vezels, water en resten die niet enzymatisch verteerd kunnen worden. Pas wanneer deze darminhoud voldoende is geneutraliseerd en de verteerbare fracties grotendeels zijn opgenomen, komt de volgende overgang in beeld.

Tussen de dunne darm en de dikke darm ligt de overgang naar de blinde darm. Deze verbinding functioneert als een fysiologisch regelpunt. Het is geen mechanische afsluiting, maar een dynamische afstemming op de eigenschappen van de darminhoud. De zuurgraad, de samenstelling en het volume bepalen het tempo waarmee de inhoud wordt doorgelaten.
Wanneer de darminhoud nog te zuur is, te rijk aan onverteerd zetmeel of osmotisch te belastend, wordt de doorgang vertraagd. Dit geeft het lichaam tijd om verder te neutraliseren en te verteren. Pas wanneer de inhoud binnen veilige grenzen valt, wordt zij doorgelaten naar de dikke darm. Daarmee wordt voorkomen dat de microbiële populatie in de blinde en dikke darm wordt geconfronteerd met omstandigheden waarvoor zij niet is toegerust.

De dikke darm van het paard is een fermentatie‑orgaan. Hier leven bacteriën die gespecialiseerd zijn in het afbreken van vezels en die alleen goed functioneren binnen een smalle pH‑range. Een stabiele, licht zure tot neutrale omgeving is daarbij essentieel. Wanneer deze regulerende overgang structureel wordt overvraagd, kan zuur toch de dikke darm bereiken. De pH daalt, bacteriën sterven af en er komen stoffen vrij die niet alleen de darmwand, maar het hele lichaam belasten.

Een goed functionerend spijsverteringsstelsel berust op gecontroleerde overgangen. Buffering tijdens het eten, een functioneel zure maag, zorgvuldige neutralisatie in de dunne darm en een gereguleerde doorgang naar de dikke darm vormen samen één doorlopend geheel.